สืบชะตา พิธีกรรมแห่งมงคลชีวิต

พิธีสืบชะตานั้นเป็นพิธีมงคล คําว่า “ สืบ”ความหมายคือต่อ

หลายคนคงเคยได้ยินคำว่า พิธีสืบชะตา มาแล้วบ้างว่าเป็นพิธีกรรมส่วนหนึ่งที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตคนเมืองหรือคนล้านนามาอย่างยาวนาน บางคนคงเพียงแค่ได้ยินแต่ไม่เคยเห็นหรือรู้จักว่าเป็นพิธีกรรมอย่างไร และบางคนอาจะเคยเห็นพิธีกรรมการที่มีไม้ค้ำทำเป็นรูป 3 มุม และมีอุปกรณ์ต่างๆ เยอะแยะมากมาย ผู้คนเอาด้ายสายสิญจน์เวียนรอบศีรษะตัวเอง โดยมีพระสงฆ์นั่งสวดมนต์ไปด้วยนั้น ว่าเป็นพิธีกรรมเกี่ยวกับอะไร ที่กล่าวมาแล้วข้างต้นเราเรียกว่า พิธีสืบชะตา อันเป็นประเพณีวัฒนธรรมที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตกับชาวล้านนามาอย่างยาวนาน พิธีสืบชะตานั้นเป็นพิธีมงคล คำว่า สืบ ความหมายคือต่อให้ยาวขึ้น ชะตา หรือชาตาชีวิตของแต่ละคน ดังนั้นพิธีนี้จึงเสมือนเป็นพิธีกรรมในการต่ออายุให้ยืนยาวขึ้นหรือที่เราเรียกเป็นภาษาภาคกลางว่า พิธีอายุวัฒนมงคล นั่นเอง แต่สิ่งที่แตกต่างไปจากพิธีกรรมของภาคอื่น จะเห็นได้จาอุปกรณ์ต่างๆ ที่ใช้ประกอบในพิธี ซึ่งสิ่งที่จะขาดไม่ได้ก็คือเครื่องสืบชะตาผู้เขียนจะได้อธิบายว่าในส่วนของเครื่องสืบชะตานั้น ประกอบไปด้วยอะไรบ้าง และแต่ละสิ่งแต่ละอย่างในคติความเชื่อของชาวล้านนานั้น บ่งบอกและแฝงไว้ด้วยคติความเชื่ออย่างไรบ้าง แต่ก่อนที่จะอธิบายถึงตรงนั้นผู้เขียนขอเล่าให้ฟังก่อนว่า พิธีกรรมในการสืบชะตานั้นจะมีลักษณะที่แตกต่างกันออกไป มีทั้งการสืบชะตาแบบเดี่ยวหรือคนเดียว การสืบชะตาแบบครอบครัว ซึ่งส่วนมากชาวล้านนามักจะกระทำกันในพิธีทำบุญบ้านใหม่ หรือที่ชาวล้านนาเรียกว่า ทำบุญขึ้นเฮือนใหม่(เฮือน หมายถึง เรือนหรือบ้านเรือน) โดยมีความเชื่อว่าจะส่งผลให้เจ้าของบ้านพร้อมทั้งลูกหลานจะได้อยู่เย็นเป็นสุขและมีอายุมั่นขวัญยืนในการเข้ามาอาศัยอยู่ในบ้านหลังใหม่ และพิธีสืบชะตาอีกแบบคือทำแบบกลุ่มใหญ่ๆ หรือคนหมู่มาก ที่เรียกว่าสืบชะตาหลวง(หลวง ภาษาคำเมืองหมายถึง ใหญ่) ส่วนใหญ่มักจะเห็นกันในช่วงเทศกาลสงกรานต์หรือประเพณีขึ้นปีใหม่ไทย ซึ่งชาวล้านนาจะเรียกประเพณีนี้ว่า ป๋าเวณีปี๋ใหม่เมือง ซึ่งชาวบ้านในแต่ละชุมชนหรือแต่ละคุ้มวัด จะจัดให้มีพิธีสืบชะตาหลวงและพิธีการส่งเคราะห์ของคนทั้งชุมชน เพื่อความเป็นสิริมงคลและความร่มเย็นเป็นสุขของคนในชุมชน ซึ่งบางแห่งจะทำกันที่วัด บางแห่งจะทำกลางหมู่บ้านอาศัยทางแยกที่เป็นศูนย์กลางของหมู่บ้าน ที่เรียกว่า กลางใจบ้าน เป็นสถานที่ในการประกอบพิธี ซึ่งขึ้นอยู่ที่ความสะดวกและประเพณีที่เคยถือปฏิบัติสืบต่อกันมา ซึ่งในปัจจุบันนี้ส่วนใหญ่มักจะกระทำกันที่วัด เนื่องจากเกิดความสะดวกและมีความพร้อมมากกว่านั่นเอง และเครื่องสืบชะตาก็จะมีความแตกต่างกันออกไป ขึ้นอยู่กับจำนวนคน ความพร้อม และปัจจัยของผู้เป็นเจ้าภาพด้วย